AWBZ: een noodkreet bij kabinetsplannen

Aan de kamerleden van het CDA en de VVD:
De onderhandelingen over een nieuw kabinet gaan achter gesloten deuren. Af en toe sijpelt wat naar buiten. Ook informatievragen geven een indicatie over voorgenomen beleid. Soms zijn die vragen verontrustend.

Bijvoorbeeld de kostenbeheersing in de AWBZ. Blijkbaar overwegen de onderhandelende partijen om begeleiding te schrappen uit het pakket. Dat is een onhandige maatregel: mensen met verstandelijke beperkingen raken knel tussen systemen; en ingeboekte besparingen zullen deels weglekken.

Bij veel politici bestaat de idee dat begeleiding een luxeartikel is. Dat is een grote misvatting. Gezamenlijke cliëntenorganisaties hebben gedegen onderzoek gedaan, bij duizenden mensen. Bij het merendeel van die mensen is begeleiding geen "luxe" maar een onmisbare bouwsteen van omgaan met beperkingen. Een belangrijke reden: "ik kan me zonder hulp niet redden in het dagelijks leven" (bij 62%).

In plaats van bot schrappen van begeleiding is maatwerk nodig; ook die kan kostenbeheersing bijdragen. Natuurlijk moeten er duidelijke grenzen zijn aan de toegang tot de AWBZ. Goed functionerende Wmo-loketten en MEE-diensten kunnen de instroom beperken; zij zijn de aangewezen instanties voor hulp die af en toe nodig en voor wegen naar sociale participatie.

Er zijn daarnaast mensen met zodanige verstandelijke handicaps dat begeleiding elke week nodig is. En iets soortgelijks geldt voor een deel van de mensen in de langdurige GGZ. De omvang van die begeleiding - in de vorm van beleid zelfstandig wonen - kan overwegend beperkt zijn; bij de meeste mensen volstaat begeleid zelfstandig wonen gedurende één of enkele uren per week. Veel aanbieders hebben in recente jaren ingezet op meer intensiteit van zorg. Slim besparen is behoud van begeleiding met een zuinige inzet, afgestemd op de zorgzwaarte van de persoon.

De SER onderkende dit alles in zijn brede advies over de AWBZ: wanneer bij mensen met ernstiger beperkingen deze begeleiding wegvalt doorbreken we een samenhangend aanbod van begeleid zelfstandig wonen, kleinschalig wonen en intramurale woonvormen. Ook vernieuwingen in de langdurige GGZ - zoals snel doorschuiven van beschermde woonvorm naar begeleid zelfstandig wonen - worden zeer bemoeilijkt als begeleiding geheel uit de AWBZ verdwijnt. Niet een besparing maar een kostenstijging is het gevolg.

Kortom: bot wegsnijden van begeleiding uit de AWBZ benadeelt mensen met ernstige beperkingen, en helpt niet bij duurzame besparingen in de zorg.

Vaker in Nederland bestaat de neiging om bezuinigingen specifiek te laten landen bij voorzieningen die dichtbij huis zijn ‘en die relatief goedkoop zijn. Uitgaven voor medisch-specialistische zorg en eerstelijnszorg zijn spectaculair gestegen in recente jaren; die voor thuisverpleging, als belangrijkste schakel voor zelfredzaam houden van kwetsbare ouderen, zijn sterk gedaald. Dat verdient correctie. Ook in de gehandicaptenzorg en de langdurige GGZ moet de politiek een dergelijke disbalans vermijden. Er zijn slimmere manieren om te besparen.

Het is aantrekkelijk om een taakstelling voor de AWBZ vast te stellen - een opdracht aan de nieuwe bewindspersonen - en het brede werkveld te betrekken bij de uitwerking die medio 2011 klaar moet zijn. Dat zal niet makkelijk zijn, maar het staat vast dat die aanpak een meer bestendig resultaat oplevert met minder weerstand vanuit het werkveld.

Namens:

het Platform Verstandelijk Gehandicapten

de Chronisch Zieken en Gehandicaptenraad

Per Saldo

de NPCF

Bron: NPCF